E

Ebbet : Salakça kişiye denen söz.
Ebcik : Oyuncak ev.
Ebcilik : Evcilik oyunu. Orhun yazıtlarında V harfi yoktur bunun yerine B harfi kullanılır. Dolayısı ile Orhun yazıtlarında Evcik: Ebcik diye, Evcilik: Ebcilik diye okunur.
Ebelik otu : Geniş yapraklı yenebilen bir ot. (Labada, efelek otu)
Êcene, Ecene : İyicene.
Edikdirmek : Hayvanın sütünü getirtmek.
          – Kızım buzağıyı getir hele! Hayvancağız yavrusunu görürde belki edikir.
Edikmek : 1. Yavru hayvanın anasının memesini süt getirmek için itmesi. 2. Sağmal hayvanlarda hayvanın sütünü bırakması.
Efil efil : 1: Saç, giysi gibi şeylerin rüzgarda dalgalanması. 2: Yürek çırpıntısı.
Efildeme : Hafif hafif esen rüzgar ve o rüzgarda tatlı bir kıpırdanışı ifade eder.
Eğem küreğime eğildi : “Çok utandım, mahçup oldum” anlamında bir deyim.
          – Mehmedi görüşün eyam küraama eğaldi.
Eğişmek : Boy ölçüşmek, yarışmak. . Birbirini söz ile çekememe.
          – Şu ufacık çocaa bakele! Beninen ieşiyo.
Eğşimek : Yüzünü ekşitmek.
Eğre ağacı : Hatay meşesi (Lat: Quercus pseudocerris)
Eğrek : Hayvanların yazın öğle sıcağında toplanıp dinlendikleri yer.
          – Keçi âreği: Keçilerin dinlendiği korunaklı doğal yer.
          – Paşanın Eğreği Yaylası: Paşanın yerleştiği yayla.
Eh : Yeter, tamam.
          – Babamla fasulyeleri sırt pompası ile ilaçlayacaktık. İlacı suyla karıştırırken ben suyu yavaş yavaş ilacın bulunduğu tenekeye boşaltıyordum. Babam su seviyesi belirli bir seviyeye gelince “eh” dedi.
Ehêlik : Çocukların oyun esnasında söyledikleri üstünlük sözü.
Ehlizlemek : Uysallaşmak, sakinleşmek.
Ehmet: Ahmet
Ehrin cehrin : Yokluğun olumsuzluğunu belirten sıfat.
          – Ehrin cehrin öldü : Yoksulluk içinde yaşayıp öldü.
          – Ehrin cehrin bitti : Yiyende olmadı içende öylesine bitti gitti.
            Aşık Hacı Duran Bebek’den bir dörtlük;
            Şu dünyada daha ne gün görücüm
            Söylesene hangi bir gün gülücüm
            Korkarım ki ehrin cehrin ölücüm
            Ne olursa sarılma salıma kader.
Ehtiyaç: İhtiyaç
Eğrek, Ârek : Hayvanların yazın öğle sıcağında toplanıp dinlendikleri yer.
Eke : Yaşı küçük olduğu halde sözleri ve işleri büyük olan (çocuk).
Êkine : İyikine.
Ekmek çatalı : Yuka ekmeği haşerelerden korumak için yapılan altı ve üstü çapraz tahta olan 2 metre yüksekliğinde direkli bir aparat.
Ekmek tatlılaştırmak : Karşısındakine söyleyeceği lafı, yapacağı işi olgunlaştırmak için çaba sarfetmek.
Ekşili çorba, Eşgili çorba : Bulgur, yeşil fasulye, patlıcan, kabak, salça, kuru nane, nar ekşisi ile yapılan sulu bir çorba.
Elbiz : Evin tavan ve köşelerinde oluşan örümcek ağları.
Elcik : Çocukların gülle/misket oyununda oynadıkları esas gülle, misket.
Elçim : Ekin biçerken, ekinin elle tutulan bir tomarı.
Elenmek (1) : Çok üzülmek, üzüntüden kahrolmak.
          – Zeynep karı kötü haberi alışın sabahaça elendi durdu.
Elenmek (2) : Sıvanın ince ince dökülmesi. “Bu odanın sıvası da iyice elenmiş artık.”
Elgoca kiriği, Elkoca kirriği : Su Çulluğu. (Latince : Gallinoga gallinoga) Elgoca kuşundan daha küçük, gagası ve bacakları uzun, balçakta solucan arayan bir kuş.
Elgoca kuşu, Elkoca kuşu : Çamur Çulluğu. (Latince : Limosa limosa)
Eli büzüşmek: Kuş yuvasından kuş yumurtası alacakları korkutmak için söylenen söz. Kuş yuvasından yumurta alma oğlum, elin büzüşür.
Elgoç dar dar : Bilye oyununda söylenen bir söz.
          – Bilye atılırken bilye ayağa değer ise bilyeyi atan;
          – Hampık, der. Ayağına değen ise;
          – Elgoç dar dar, der.
Elinin artığı, Elîyñ artığı : Yemek ile ilgili bir söze başlarken söylenen söz. Bu söz aynı zamanda mütevaziliğin göstergesidir. Sende bu yemeği iyi yaparsın, canın çekmesin anlamında da kullanılır.
          – Elîyñ artığı eşgili çorba yabdîdik.
Elin ulağı olmak : Bir işte yardımcı olmak.
          – Ayşe yeğenimi iyi ki göndermişsin bu darlıkta elimin ulağı oldu.”
Elin karağısı olmak : Bir işte yardımcı olmak.
Elkoca kirriği, Elgoca kiriği : Su Çulluğu. (Latince : Gallinoga gallinoga) Elgoca kuşundan daha küçük, gagası ve bacakları uzun, balçakta solucan arayan bir kuş.
Elkoca kuşu, Elgoca kuşu : Çamur Çulluğu. (Latince : Limosa limosa)
Elleğem, ellehem: Herhalde, yanılmıyorsam, hatırladığım kadarıyla.
Ellehem, Elleğem: Herhalde, yanılmıyorsam, hatırladığım kadarıyla.
Elek gibi : İyice aşınmış, arkası gözüken tül gibi olmuş elbise için söylenen söz.
Ellengeç : Yengeç.
Ellik : Ekin biçerken sol elin parmaklarına geçirilen, eldiven şeklinde tahtadan yapılan bir araç.
Ellik ellik gezmek : Uzak mahallerde gezmek. “Nüfus sayımında ellîk ellîk gezdik.”
Elöpen : Kertenkele (Kertişkelle’nin adı ise aslında Dikenli keler’dir)
Elöpen cücüğü gibi : Zayıf ve çelimsiz çocuklar için kullanılır.
El yüz görgüsü : Hal ve hareketleri sebebiyle yanındakileri utandıran kimselere söylenen laf.
Emi : Tembih sözü.
Emişik : Süt kardeş, farklı annelerin çocuklarının bir annenin sütünü emmesi. Bu çocuklar için emişik denir.
          – Bizim Mehmet’le Kadir emişik.
Emişmek : Süt kardeş, farklı annelerin çocuklarının bir annenin sütünü emmek.
Eme geçmek : İşe yaramak, makbule geçmek.
          – Yaptıklarım eme geçse bari.
Emiye yaramak : Bir şeyi yaptırmak için sürekli yalvartmak ve hâlâ yapmamak.
          – Bak o işi yapacaksan yap artık! Emiye yarayıp durma bana ha!
En din  : En uç, en önce, en yüksek. (Dingil: Tepe, uç nokta. Düziçi ağzı)
          “– Ahmet : En din ben geldim,
          – Murat : En din din ben geldim,
          – Ahmet : En din din din ben geldim.”
         “ – Ali : En dine ben çıktım,
          – Can : En din dine ben çıktım,
          – Ali : En din din dine ben çıktım.”
Enêç : Korkunç ve dehşetli bir şey görüldüğünde söylenen ünlem.
          – Amanin enêç!
Enez arabı: Kötü söz.
Eniklemek : Salatalık, kabak, kavun, karpuz gibi sebzelerin çiçek açtıktan sonra meyveye geçtiği evre. Meyvenin uzunluğunun bir cm olduğu evre.
Enkiş ünküş : Özenilmeden, isteksizce yapılan işi beğenmediğini belirten söz.
          – Necîmiş o! Enkiş ünküş!
Epî : Epey çok, hayli.
Epîce : Epeyce, haylice
Eren peren olmak: Darmadağınık, karmakarışık olmak. Bir fırtına çıktı millet eren peren oldu
Eringeç, Eriñgeç : Üşengeç.
Erinmek, Eriñmek : Üşenmek
Erkek sel kadın göl olmalı : Erkek çalışarak evine para getirdiğinde, kadın akarsuların boşuna akmaması için önüne baraj yapılması misali tutumlu olmalı, evin harcamalarını çekip çevirmeli anlamında bir deyim.
Ertesi : Sonu ertesi ile biten günler. Pazartesi, Cumartesi.
          – Üç ertesi asbap yudum. Üçünde de çoçoomun kafası yarıldı, ondan keri ertesilerde asbap yumadan şumsunurum.
Esik: Çukur. Hurma Esiği (Payas’ta bir esiğin adı)
Eskiya, Esyâ : Ucu yanmış odun parçası. (Ese : Yarı yanmış odun. Diğer yörelerdeki ağızlarda)
Esmêrak: Daha esmer
Esresi ve ötresi ile yapmak : Bir şeyi en ince detayı ile birlikte yapmak.
          – Baktın mı? Usta evin boyasını nasıl yapmış?
          – Off! Hem de esresinen ötresinen.
Essah : Sahi, gerçek, doğru. “Essah mı?”
Esyâ, Eskiya : Ucu yanmış odun parçası. (Ese : Yarı yanmış odun. Diğer yörelerdeki ağızlarda)
Eşek muzu, Eşşek muzu : Yerli muz. Meyvesi tombuldur. Tadı ise hafif ekşimsidir.
Eşgere, Eşkere : Rast gele, öylesine, apaçık. Aşikareden türemiştir.
          – Eşgere sölüyom: Rast gele, öylesine söylüyorum.
Eşgere atmak, Eşkere atmak : Uydurarak söylemek, lafları işkembeden atmak.
Eşgili çorba, Ekşili çorba : Bulgur, yeşil fasulye, patlıcan, kabak, salça, kuru nane, nar ekşisi ile yapılan sulu bir çorba.
Eşkere, Eşgere : Rast gele, öylesine, apaçık. Aşikareden türemiştir.
          – Eşgere sölüyom: Rast gele, öylesine söylüyorum.
Eşkere atmak, Eşgere atmak : Uydurarak söylemek, lafları işkembeden atmak.
Eşgi : Ekşi
Eşgili çorba, Ekşili çorba : Bulgur, yeşil fasulye, patlıcan, kabak, salça, kuru nane, nar ekşisi ile yapılan sulu bir çorba.
Eşmek : Kazmak.
Eşek cıllavığı, Eşşek cıllavığı : Ağustos böceğinin daha büyüğü ve gümüşî renklisi.
Eşek cırlavığı, Eşşek cırlavığı : Ağustos böceğinin daha büyüğü ve gümüşî renklisi.
Eşşek: Eşek
Eşşek çıkmaz yokuşu: İşi yokuşa süren için kullanılan deyim. Onun eşek çıkmaz yokuşu çoktur.
Eşşek muzu, Eşek muzu : Yerli muz. Meyvesi tombuldur. Tadı ise hafif ekşimsidir.
Êşimek : Yüzünü ekşitmek.
Et arısı, Kızıl arı : Bir tür yabani arı. Kurban bayramında askıdaki etleri ısırarak kopartırlar.
Et keseri : Satır.
Evecen : Acele eden, aceleci.
Evelkôn : Evvelki gün.
Evermek : Evlendirmek
Evildenmek : Bitkilerde tekrar canlanmak, tekrar büyümeye başlamak.
          – Dutu biddî sulayışın evildenmeye başladı.
Evlek : Dönümün dörtte biri.
Evmek : Acele etmek. (İvediden gelebilir)
Evrağaç, Evrâaç : Saç üzerinde pişirilen yufka ekmekleri çevirmeye yarayan uzun ve yassı tahta araç.
Evsermek : Tahıl gibi tohumları kabuğundan ayırmak için rüzgarda savurmak.
Evserlemek : Tahılın içindeki yabancı cisimleri evsecek denilen kap içinde savurarak temizlemek. (TDK)
Evsilemek : Tahılın içindeki yabancı cisimleri, çöpleri elle ayıklamak, üzerinden üzerinden almak: Buğdayı evsileyerek gavuzundan ayırdım. (TDK)
Evsimek : Tahıl gibi tohumları kabuğundan ayırmak için rüzgarda savurmak.
Evsmek : Tahıl gibi tohumları kabuğundan ayırmak için rüzgarda savurmak.
Êw : Biri çağırdığında ona verilen cevap.
Eya kemô : Eğe kemiği, kaburga kemiği.
Eye çıbığı: Eğe kemiği. Eye kemôm birbirine dêyöör. Birşey söylemeye êmeniyööm.
Eymenmek: Çekinmek, utanmak, sıkılmak.
Eyre ağacı : Hatay meşesi (Lat: Quercus pseudocerris)
Ezim ezim ezilmek : Çok utanmak, mahçup olmak, yüzüne bakamamak.